Het Grondwettelijk Hof heeft op 29 januari 2026 een belangrijk arrest geveld voor de persvrijheid in België. Het Hof verklaarde de bepaling die het onbevoegd ontvangen van staatsgeheimen strafbaar stelde, nietig wegens onevenredige inbreuk op de persvrijheid. Dit is een belangrijke overwinning voor journalisten en het recht van het publiek op informatie.
De Vlaamse Vereniging van Journalisten (VVJ), haar Franstalige zusterorganisatie AJP en La Ligue des droits humains hadden beroep aangetekend tegen drie bepalingen van het nieuwe Strafwetboek met betrekking tot staatsgeheimen.
De organisaties vreesden dat deze bepalingen, door hun vaagheid, ruime reikwijdte en onevenredige straffen, de vrijheid van journalisten zouden belemmeren en de toegang van het publiek tot informatie van algemeen belang zouden bemoeilijken.
Nietig verklaarde bepaling: onbevoegd ontvangen van staatsgeheim
De nietig verklaarde bepaling stelde dat het onbevoegd ontvangen van staatsgeheimen door een onbevoegde persoon (bijvoorbeeld een journalist) strafbaar was met een gevangenisstraf van drie tot vijf jaar of een vrijheidsbenemende maatregel van meer dan twee tot vier jaar.
De bepaling vereiste geen bijzonder opzet van journalisten om de overtreding vast te stellen. Dit betekende in de praktijk dat journalisten vervolgd konden worden voor het ontvangen van een staatsgeheim, alleen al omdat ze wisten dat het om een staatsgeheim ging en niet bevoegd waren om dit te ontvangen. Dit vormde een duidelijke bedreiging voor het journalistieke werk, dat inherent het ontvangen van informatie van diverse aard inhoudt.
Motivering van het Hof
Het Grondwettelijk Hof wees op een belangrijk verschil met een andere bepaling uit het Strafwetboek (eveneens aangevochten door de VVJ), die betrekking heeft op de bekendmaking van staatsgeheimen.
Voor vervolging wegens bekendmaking moet aangetoond worden dat de onthulling gebeurde met het doel de essentiële belangen van België te schaden. Het nieuwe Strafwetboek legde dus strengere regels op voor het ontvangen van staatsgeheimen door journalisten dan voor het openbaar maken ervan. Precies dit acht het Hof nu problematisch.
Voorzichtig optimisme en blijvende waakzaamheid
Hoewel de VVJ tevreden is dat journalisten niet langer vervolgd kunnen worden voor het onbevoegd ontvangen van als staatsgeheim beschouwde informatie, blijft de organisatie waakzaam. Het begrip 'staatsgeheim' is door het nieuwe Strafwetboek aanzienlijk uitgebreid, waardoor een reeks situaties die van direct belang zijn voor het publiek eronder kunnen vallen. De zaak-Qatar Gate is hiervan een veelzeggend voorbeeld.
Bovendien bestaat het risico dat bronnen ontmoedigd worden om informatie aan de pers door te geven. De VVJ zal zich blijven inzetten om ervoor te zorgen dat journalisten informatie van algemeen belang over diverse onderwerpen kunnen blijven ontvangen en zo vrij mogelijk kunnen verspreiden.
Voor meer informatie:
Charlotte Michils, algemeen secretaris VVJ/AVBB, Charlotte.Michils@journalist.be
