Het Europees Parlement heeft vanavond in Straatsburg de Daphne Caruana Galizia-prijs voor Journalistiek 2026 uitgereikt aan Maite Vermeulen en Giacomo Zandonini van het Nederlandse De Correspondent. Ze kregen die voor hun onderzoek 'Migranten opsluiten in een kooi in Albanië: Italië doet het, Nederland wil het'. De prijs van 20.000 euro bekroont onderzoeksjournalistiek die de Europese kernwaarden verdedigt. Tien onderzoeken stonden op de shortlist, waaronder een Belgische inzending van Indegazette.be.
Het winnende onderzoek
Anderhalf jaar lang onderzochten Vermeulen en Zandonini de migratiedeal tussen Italië en Albanië. Uit hun onderzoek blijkt dat de afspraak bedoeld was om migranten op weg naar Italië te onderscheppen en over te brengen naar Albanië, een land dat geen lid is van de EU. Daar werden hun asielverzoeken via een versnelde procedure afgewezen, waarna ze werden teruggestuurd naar hun land van herkomst.
Het onderzoek laat zien hoe de overeenkomst tot stand kwam en waarom verschillende EU-lidstaten haar zien als een ‘innovatief model’ voor het Europese migratiebeleid van de toekomst. Om een zo compleet mogelijk beeld te krijgen, dienden de journalisten ruim dertig verzoeken om openbaarmaking in bij zes Europese landen, de Europese Commissie, de Europese Raad en Frontex, het Europese grens- en kustwachtagentschap. Daarnaast volgden ze de geldstromen en spraken ze met personeel van de centra, vastgehouden migranten, advocaten, Europarlementariërs, regeringsfunctionarissen en inwoners van de Albanese gemeenschappen rond de centra.
Een prijs met een geschiedenis
De Daphne Caruana Galizia-prijs bestaat sinds 2021. Hij gaat elk jaar naar uitzonderlijke journalistiek die de waarden van de Europese Unie verdedigt of bevordert. De uitreiking valt telkens rond 16 oktober, de verjaardag van de moord op de Maltese journaliste. Een onafhankelijke jury kiest de winnaar. Die jury bestaat uit vertegenwoordigers van de pers en het middenveld uit alle lidstaten en van de grote Europese journalistenverenigingen. Ook VVJ droeg haar steentje bij.
Daphne Caruana Galizia was een Maltese journaliste, blogger en anticorruptie-activiste. Ze schreef over corruptie, witwaspraktijken, georganiseerde misdaad, de verkoop van paspoorten en de banden van de Maltese regering met de Panama Papers. Na jaren van intimidatie en bedreigingen kwam ze op 16 oktober 2017 om bij een bomaanslag op haar auto. De verontwaardiging over het moordonderzoek leidde uiteindelijk tot het ontslag van premier Joseph Muscat. Maar wie gaf het bevel tot de moord?
Die vraag is vandaag actueler dan ooit. Onlangs sprak een volksjury de zakenman vrij die terechtstond als vermoedelijke opdrachtgever, na het langste moordproces in de Maltese geschiedenis. Tijdens dat proces kwamen opvallende tekortkomingen in het onderzoek aan het licht.
Negen jaar na de feiten blijft de roep om volledige waarheid en gerechtigheid dus even groot. Met deze prijs willen we stilstaan bij het werk van Daphne Caruana Galizia en het belang van persvrijheid, de bescherming van journalisten en de rechtsstaat in Europa.
Eerdere winnaars waren het Pegasus Project van Forbidden Stories (2021), een documentaire over Russische invloed in de Centraal-Afrikaanse Republiek (2022), een onderzoek naar de scheepsramp met migranten bij Pylos (2023), Lost in Europe over verdwenen niet-begeleide minderjarige migranten (2024) en een onderzoek naar Ruslands schaduwvloot (2025). De editie van vorig jaar ging naar het onderzoeksplatform Follow the Money, dat blootlegde via welke verborgen netwerken Rusland de sancties op zijn oliehandel omzeilde.
