Elk jaar onderzoekt de Europese Commissie in welke mate een lidstaat de rechtsstaat naleeft. Of nog, het principe dat iedereen, de overheid incluis, onderworpen is aan de wet, met een onafhankelijke rechtspraak en effectieve controlemechanismen als fundament. Op 17 juli 2026 verscheen het nieuwe rapport, met opnieuw een hoofdstuk over België. Dat wijst onder meer op de behoefte aan vlottere toegang tot informatie bij het parket.
Vlaanderen: weinig verandering ten opzichte van vorig jaar
Het Belgische rapport prijst de onafhankelijkheid van de mediaregulatoren waaronder de VRM, maar wijst ook op geldgebrek: nieuwe Europese taken (als gevolg van bijkomende Europese wetgeving zoals EMFA en DSA) komen zonder extra budget. De VRT krijgt wel meer middelen via het mediabeleidsplan, maar moet tegelijk 16 miljoen euro besparen.
Zorgwekkend is ook de toegang tot informatie bij het parket. Het rapport: 'Journalisten ondervinden nog steeds problemen bij het verkrijgen van informatie van het Openbaar Ministerie of een inspectiedienst vanwege protocoldocumenten die moeten worden ondertekend. Zo wordt een interne circulaire uit 2019 van het Openbaar Ministerie, die voorwaarden oplegt voor mediacommunicatie over gerechtelijke procedures, nog steeds toegepast, hoewel het College van het Openbaar Ministerie heeft verklaard dat deze niet langer van toepassing is.'
Niet toevallig organiseert de VVJ op 1 oktober samen met An Schoonjans (nationaal persmagistraat van het Openbaar Ministerie) en Kristine Hänsch (woordvoerder van het College van de hoven en rechtbanken) een gesprek met de mediasector over precies die herziene omzendbrief. Hopelijk komt die tegemoet aan de euvels die het Europese rapport aankaart.
Openbaarheid van bestuur: radiostilte
Ook de federale wet op de openbaarheid van bestuur, daterend van 11 april 1994, blijft ongewijzigd op belangrijke punten. Een moderniseringsvoorstel ligt nochtans al sinds januari 2025 in het parlement. Het Verdrag van Tromsø over toegang tot bestuursdocumenten is op 1 december 2020 in werking getreden. Het wetsvoorstel ter goedkeuring van het Verdrag van Tromsø werd op 14 maart 2024 unaniem aangenomen in de plenaire vergadering van de Kamer en ter bekrachtiging aan de Koning voorgelegd. De wet is echter nog steeds niet gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad.
Verder nog opvallend
- Een nieuwe anti-SLAPP-wet moet intimidatieprocedures tegen journalisten tegengaan.
- Het Grondwettelijk Hof verklaart een bepaling die het 'onbevoegd ontvangen van staatsgeheimen' strafbaar stelde, nietig. Klik hier voor meer info.
Lees het volledige Belgische rapport: Country chapter – Belgium – EN (PDF)
(CM)
Wat is het Rule of Law Report?
Het Rule of Law Report is de jaarlijkse gezondheidscheck van de democratie in elke lidstaat. De Commissie toetst telkens vier pijlers: justitie, anticorruptiebeleid, media, en institutionele checks-and-balances. Voor deze editie sprak de Commissie met overheden en middenveld. Ook de VVJ nam hieraan deel.
