(Deze bijdrage kadert in een nieuwe VVJ-artikelenreeks over Europese tech-alternatieven voor journalisten. Meer info daarover vind je hier.)
Waarom zou een journalist verder kijken dan OpenAI, Google en Microsoft voor het dagelijkse werk? Er zijn minstens drie argumenten om naar alternatieven te kijken voor een handvol Amerikaanse bedrijven: toegang, databescherming en de normen die in AI-systemen worden ingebouwd.
De Amerikaanse overheid verbood op 12 juni 2026 het Amerikaanse AI-bedrijf Anthropic om buitenlanders toegang te geven tot zijn topmodellen Claude Fable 5 en Claude Mythos 5. Op 1 juli werd de maatregel teruggedraaid, maar het hele incident deed beseffen dat toegang tot digitale diensten niet vanzelfsprekend is.
Ook is er de CLOUD Act, een Amerikaanse wet die bepaalt dat een Amerikaanse dienstverlener op bevel van de Amerikaanse overheid, en mits bepaalde procedures worden gevolgd, data moet ter beschikking stellen die hij onder zijn bezit, bewaring of controle heeft. Dit geldt waar ter wereld die data ook worden bewaard.
Het is wel zo dat Amerikaanse dienstverleners de gegevens van hun klanten kunnen laten versleutelen, waarbij de sleutel enkel in handen van Europese partijen zou zijn. Maar wanneer de gebruiker AI wil toepassen, moet dat gebeuren met ontsleuteld materiaal, waarbij gegevens wel degelijk op servers binnen het bereik van de CLOUD Act kunnen terechtkomen. Ook metadata, over welke gebruiker wanneer welke dienst gebruikt, zijn gevoelige punten.
Ten slotte zijn er wereldbeelden en normen. Taalmodellen, die de motor zijn van AI-systemen zoals ChatGPT, worden gebouwd op basis van een selectie uit grote hoeveelheden data. Zij worden ook nog eens getraind om aan bepaalde normen te voldoen. Die normen zijn nooit helemaal vanzelfsprekend. Het blijft interessant om te checken in welke mate een Europees AI-systeem op bepaalde onderwerpen dezelfde ‘visie’ heeft als een Amerikaans of Chinees systeem.
Zonder Amerikaanse bedrijven te demoniseren, kan het dus aangewezen zijn om te kijken naar Europese alternatieven voor digitale diensten en infrastructuur. In deze serie ga ik zaken onder de loep nemen zoals generatieve AI (denk aan chatbots en AI-agenten), zoeken en research, cloudopslag en samenwerking, communicatie en sociale netwerken. Vandaag kijk ik naar een Europees alternatief voor OpenAI (ChatGPT), Anthropic (Claude), Google (Gemini) en SpaceXAI (Grok): het Franse Mistral, met zijn chatbot Vibe, die vroeger Le Chat heette. Het zal blijken dat digitale soevereiniteit behoorlijk complex is.
Europese uitdager
Op 8 september 2026 werd bekend dat Mistral 3 miljard euro aan kapitaal ophaalt. Dat is best veel naar Europese normen, en het bedrijf werd bejubeld als de Europese uitdager van OpenAI en Anthropic. In werkelijkheid is het bedrag slechts een peulschil in vergelijking met de financiële slagkracht van die bedrijven uit Silicon Valley. Bovendien komt het geld voor een groot deel van niet-Europese bedrijven. De topmodellen van de grote Amerikaanse AI-bedrijven scoren in allerlei technologische rangschikkingen hoger dan die van Mistral. Het Franse bedrijf valt dan wel op door zijn aanbod voor de consumentenmarkt met Vibe, maar het verdient zijn geld vooral op de zakelijke markt.
Daarbij speelt het als troef vooral de zorg uit voor controle, keuze en onafhankelijkheid. Opvallend is hierbij dat Mistral ook Chinese modellen met open gewichten, zoals Z.ai GLM 5.2 en 5.3, aanbiedt. GLM 5.2 wordt ook ingezet voor Vibe in afwachting van de komst van een nieuw eigen topmodel. Er wordt verzekerd dat de Chinese modellen op de eigen infrastructuur van Mistral draaien en dat er veiligheidschecks worden uitgevoerd. Er gaan geen data naar Chinese servers.
Ook inhoudelijk zouden de antwoorden op politiek gevoelige vragen in China, zoals het neerslaan van de protesten op het Tiananmenplein, neutraal moeten zijn. Vibe lijkt in zijn antwoorden te twijfelen. Gevraagd of de Oeigoeren in China onderdrukt worden, antwoordt de chatbot, die dus gebruikmaakt van een Chinees GLM-model, dat er inderdaad “breed internationaal bewijs” is voor de claim dat de Oeigoeren worden onderdrukt. “Ik heb geprobeerd feitelijk en bronnen-gebaseerd te antwoorden”, zegt Vibe, maar het raadt zelf aan om zijn conclusies te verifiëren bij de VN, Human Rights Watch en Amnesty International.
Dit suggereert dat de herkomst van de modelgewichten niet automatisch bepaalt welke antwoorden de gebruiker krijgt. Modellen kunnen worden bijgestuurd, en software rond taalmodellen, met bijvoorbeeld filters en systeeminstructies, kan mee bepalend zijn voor wat de gebruiker uiteindelijk te zien krijgt.
Vibe voor de journalist
In dit artikel heb ik het over het consumentenaanbod van Mistral, omdat de individuele journalist daar vooral gebruik van maakt. Eerst bekijk ik hoe de tools van Mistral werken. In de volgende sectie probeer ik inzicht te krijgen in de vraag hoe 'digitaal soeverein' de gebruiker zich mag voelen.
Vibe ziet er voor wie ChatGPT gewoon is heel vertrouwd uit (bekijk de video). Een dialoogblok waar je vragen kunt stellen, bestanden kunt uploaden en eventueel kunt connecten met andere diensten, zoals Gmail of Outlook. Als je dat wil, kan Vibe dingen onthouden over je activiteiten en die gebruiken om betere antwoorden te geven. Je kunt taken instellen, zoals het sturen van een wekelijkse AI-nieuwsbrief. Al bij al komt dit aanbod van extra mogelijkheden overeen met dat van de grote concurrenten.
Ik vraag Mistral om te analyseren wat een schoollaptop kost. Ik toon de AI in “denkmodus” de site van een laptopproject en vraag in mijn prompt wat een schoollaptop werkelijk kost, en hoeveel keuze de ouders hebben. De AI presteert vrij behoorlijk, maar gaat te snel voorbij aan het feit dat de hoogte van de waarborg niet expliciet op de webpagina wordt vermeld. Nochtans staat in het door Mistral zelf gerapporteerde denkproces: ‘Ik moet de kosten per scenario duidelijk weergeven, inclusief waarborg (...)’, maar dat blijkt niet uit de output. Pas wanneer ik expliciet vraag naar de hoogte van de waarborg bij elk huurkoopmodel, hoe die wordt betaald en waar die in de gepubliceerde prijs zit, wordt duidelijk dat de webpagina dit niet expliciet vermeldt voor de huurkoopmodellen.
Vervolgens doe ik een eenvoudige taaltest. Ik vraag Vibe om in de ‘denkmodus’ het persbericht over de kapitaalverhoging van Mistral uit het Engels naar het Nederlands te vertalen. Dat lukt in 2 seconden. Ik vergelijk het met het gloednieuwe model GPT-6 Astra van OpenAI, dat er wat langer over doet, maar ik koos dan ook voor een zware ‘denkinspanning’. Het resultaat van OpenAI is vlotter, waardoor een merkwaardige fout des te meer opvalt: het schrijft ‘investeerdders’, met een dubbele ‘d’. Mistral heeft het dan weer over het ‘benuttigen’ van de kracht van AI in plaats van ‘benutten’ en behoudt Engelse termen zoals ‘post-money waardering’. Waar Mistral het heeft over ‘real-world omgevingen’, gebruikt Astra ‘praktijkomgevingen’. Conclusie: geen van beide modellen verdient blind vertrouwen.
Mistral heeft ook een modus voor ‘diepgaande analyse’, waarbij het meerdere bronnen raadpleegt. Deze functionaliteit werd recent verbeterd. Vibe schakelt daarvoor over van de chatmodus naar ‘work’, dat speciaal geschikt is voor complexere taken die in verschillende stappen moeten worden uitgevoerd. Het moet worden gezegd dat de 5 pagina’s tellende analyse over de kapitaalverhoging bijzonder kritisch is en een journalist aanzet om verder onderzoek te doen. Hierbij combineert Vibe het bedrijfspersbericht met berichtgeving op tal van media waaronder AFP, Reuters en TechCrunch. Er worden ook netjes beperkingen gesignaleerd, zoals het feit dat de precieze participatie van Samsung niet is bekendgemaakt. Er zijn 13 bronverwijzingen en er worden 6 vragen voorgesteld die de journalist aan Mistral kan stellen.
We vergelijken met een Deep Research van Astra Ultra. Na 18 minuten en 48 seconden levert het model een rapport van 11 pagina’s af, met verwijzingen in een bronnenapparaat naar 38 bronnen en 12 vragen voor Mistral. Indrukwekkend, maar ik gebruik dan ook een Pro-abonnement dat 121 dollar per maand kost, terwijl mijn Pro-abonnement bij Mistral op 18,14 euro per maand uitkomt.
AI-agenten
We zijn niet langer in het tijdperk van het louter stellen van vragen en het krijgen van één enkel antwoord van de chatbot. Tegenwoordig hebben we te maken met systemen die taken autonoom in verschillende stappen uitvoeren, eventueel bijsturen en daarbij externe hulpmiddelen gebruiken. In de tab Vibe Work delegeer je taken aan een AI-agent die zelfstandig tools gebruikt zoals websearch. Ook op dat vlak heeft Mistral een gesofisticeerd aanbod. Vibe Work laat toe om te connecteren met tientallen apps, waaronder Google Drive, Gmail, Sharepoint, Outlook, Zapier en Stripe. Voor veel journalistieke toepassingen zal Vibe Work volstaan. Wie verder wil gaan, kan terecht bij Mistral Studio.
Studio is een ontwikkelomgeving. Je krijgt te maken met API-sleutels, tokens, endpoints en toegangsrechten.Dit is een stuk technischer dan gewoon chatten. Toch is dat geen reden om er ver vandaan te blijven. Vibe Work, Vibe Code of een concurrerende AI kan altijd helpen om technische drempels te overwinnen. Eigenlijk is Mistral Studio vooral een gereedschapskist om AI-toepassingen te bouwen.
Data en soevereiniteit
Mistral zegt dat de data van gebruikers standaard in de Europese Unie worden gehost, maar dat betekent nog niet dat de gegevens nooit de EU verlaten. Het bedrijf legt in zijn help-rubriek uit dat data, afhankelijk van de gebruikte functionaliteit, ‘tijdelijk buiten de Europese Unie kunnen worden getransfereerd’. Het gaat dan om ‘subprocessors’ die bijvoorbeeld zorgen voor webzoektools (zoals Brave), beeldgeneratie, betalingen en cloudinfrastructuur. De lijst van die subprocessors kan ook veranderen.
Ook de contracten met die dienstverleners buiten de EU moeten voldoen aan de GDPR, en in sommige gevallen eist Mistral dat die subprocessors bijkomende maatregelen nemen, zoals zero data retention en het versleutelen van data. Bedrijfsklanten kunnen wel bepaalde functies die data buiten de EU transfereren op organisatieniveau uitschakelen. Voor de individuele journalist is de controle beperkter en is er waarschijnlijk ook minder animo om nauwgezet op te volgen welke veranderingen er zijn in de lijst van subprocessors en wat dat voor impact kan hebben. Dit is dus een complicatie. Een Europese hoofdzetel en Europese hosting betekenen niet noodzakelijk dat elke AI-opdracht in al haar facetten uitsluitend binnen de Europese grenzen plaatsvindt.
Conclusie
Het omarmen van Europese digitale soevereiniteit is niet eenvoudigweg gelijk aan ‘gebruik een Europese chatbot’. Wie AI wil gebruiken voor zaken die gevoelig zijn, bijvoorbeeld in onderzoeksjournalistiek, moet wat meer technische complexiteit voor lief nemen. Bijvoorbeeld door het gebruik van een lokaal AI-model op een eigen toestel met software zoals Ollama of LM Studio. Lokale modellen kunnen overigens ook zonder internet werken.
Wie zwaardere AI-modellen wil gebruiken en daarbij binnen de EU wil blijven, kan ook een beroep doen op clouddiensten zoals Scaleway en OVHcloud, maar dat vergt extra technische stappen. Ook bij het gebruik van dergelijke clouddiensten is het nuttig om naar het Data Processing Addendum (DPA) te kijken, dat juridische duidelijkheid moet geven over de data. Ook Mistral heeft zo’n DPA.
Voor minder gevoelige data blijft Mistral Vibe voor mij wel een interessant alternatief voor Amerikaanse en Chinese systemen. Wel maak ik gebruik van de mogelijkheid om mijn data niet te laten gebruiken voor het trainen van modellen. Het streven van Mistral om eigen Europese modellen te blijven bouwen, is lovenswaardig. Een model en het systeem eromheen zijn tenslotte een soort bril waarmee een toenemend aantal mensen naar de wereld kijkt. En het bezitten van eigen infrastructuur en rekenkracht is een must in dit tijdperk.
Er zijn tal van vragen te stellen wanneer we het hebben over ‘digitale soevereiniteit’: wie is de eigenaar van het AI-bedrijf, waar werd het model ontwikkeld, hoe open is het model, waar draaien de berekeningen, welke externe dienstverleners zijn waar gevestigd en wat zijn hun verplichtingen, en welke juridische en technische controle heeft de gebruiker zelf. Concrete tips voor Mistral: gebruikers van Vibe zouden de mogelijkheid moeten hebben om makkelijk te zien welk model er wordt gebruikt, en vooral om een modus te gebruiken waarbij functionaliteiten die data de grenzen van de Unie laten overschrijden, worden uitgeschakeld.
Roland Legrand
